Авторизация
 

Наш зямляк вывучае балоты

 Нашы верхавыя балоты становяцца ўсё больш папулярнымі. Калісь яны цікавілі толькі мясцовых ягаднікаў і паляўнічых. Потым імі захапіліся вучоныя і эколагі. Па пракладзеных сцежках рушылі турысты, аматары дзікай прыроды. Нядаўна вывучалі Вялікі Мох і проста Балота Мох таленавітыя дзеці з розных рэгіёнаў Беларусі і Украіны, якія ў астатні час захоплены паглыбленым асваеннем нямецкай мовы. Экскурсію для іх праводзіў вялікі знаўца малой балотнай жыўнасці, даўні выпускнік Міёрскай СШ №2, дацэнт біялагічнага факультэта Віцебскага дзяржуніверсітэта імя П.М. Машэрава, кандыдат біялагічных навук Генадзь СУШКО.

Персанальная старонка ў інтэрнэце паведамляе, што Генадзь Генадзьевіч нарадзіўся ў Віцебску 8 лютага 1970 года, скончыў біялагічны факультэт Віцебскага ўніверсітэта ў 1996-м. Яшчэ студэнтам захапіўся энтамалогіяй і потым абараніў кандыдацкую дысертацыю па супольнасці насякомых верхавых балот Беларускага Паазер’я. У спецпраекце “Балотнія даследаванні” загадчык кафедры экалогіі і аховы прыроды ВДУ расказаў, як трапіў у навуку. Прапануем скарочаны варыянт “споведзі” земляка.


— Я ў навуцы чалавек выпадковы, — сцвярджае Генадзь Генадзьевіч, — ва ўніверсітэце мне падабаліся палявыя выезды і праца на іх. Таму аказаўся ў патрэбны час у патрэбным месцы. Прыйшоў да свайго кіраўніка па дыпломнай рабоце, калі загадчык праблемнай навукова-даследчай лабараторыі шукаў супрацоўніка. Той паказаў на мяне: добры студэнт, чаму б і не? А я збіраўся ісці ў міліцыю, дзе ў 90-х плацілі заробак, бо трэба было неяк жыць. Але жаданне стаць вучоным аказалася больш моцным.


Першая экспедыцыя была на возера Асвейскае, другое па памерах у Беларусі. Яно вельмі ўразіла — вялізнае, з востравам пасярэдзіне, на якім калісь была вёска. І побач балота.


Дзікая прырода, у вёсцы дзве хаты. Навокал жыўнасць: птушкі, насякомыя… Тады я і захварэў балотам. Не ведаў, што гэта, але сама атмасфера! Калектыў — вучоныя, якія тады здаваліся надта вялікімі. Гэта былі нашы выкладчыкі-заолагі і супрацоўнікі праблемнай лабараторыі.


Ужо ў лабараторыі мне было цікава займацца насякомымі, асабліва лавіць іх святлолавушкамі. Гэта ўльтрафіялетавая лямпа, на якую ноччу ляціць усялякая жыўнасць, асабліва матылькі. І ты бачыш такое, чаго не пабачыў бы ніколі…


Садзіцца шэры матылёк-соўка, распраўляе крылцы — а там яркія чырвоныя плямы. Другі — увесь у зялёных яблыках. Не ведаю, як апісаць: у штодзённым жыцці мы бачым працэнтаў 15 таго, што ёсць навокал. Пры дапамозе спецыяльных метадаў у прыродзе можна назіраць усё гэта.


Потым трэба было паступаць у аспірантуру, займацца навукай, выбіраць сваю тэму. І я паехаў у Мінск… Аддаў перавагу балоту — напэўна таму, што ў нас ёсць Ельня, нешта паўночнае і ўнікальнае. Хаця там ні разу не быў. Пачаў пісаць дысертацыю па экалогіі і фауне жорсткакрылых верхавых балот, затым зацягнула выкладанне: лекцыі, заняткі — на год я забыўся пра балоты. А яны мне надакучылі надта: усе гуляюць на “Славянскім базары”, а я з рукзаком, на цягнік — і еду ў нейкую глуш… Мяне хапіла на год, і я вярнуўся на балота.


Мяне заўсёды акружаюць добрыя людзі, у якіх можна многаму навучыцца. З іх лёгкай рукі прадоўжыў даследаванне балот і закончыў дактарантуру. Напісаў дысертацыю, прысвечаную комплексу насякомых верхавых балот.


Пра фактары, якія садзейнічаюць распаўсюджанню насякомых на балоце, адным словам не скажаш. Так, сфагнавы мох — асяроддзеўтваральнік, ён фарміруе экстрэмальныя ўмовы. Высокая кіслотнасць, павышаная вільготнасць — таму балоты больш халодныя, і там могуць жыць толькі адаптаваныя віды. Некаторыя папуляцыі захаваліся з часоў апошняга абледзянення. Цяпер яны сустракаюцца ў асноўным на поўначы, у тундры і тайзе. Можна сказаць, што нашы балоты — гэта астраўкі ледніковага перыяду.

Другі цікавы момант — на верхавых балотах шмат паўночных раслін. І сувязі ў жывёл і раслін вельмі старажытныя, яны сфарміраваліся задоўга да апошняга абледзянення.


Балоты існуюць 10-11 тысяч гадоў, гэта вельмі стабільныя экасістэмы. Без асушэння і здабычы торфу ім нічога не пагражае. Вядома, глабальныя праблемы іх закрануць. Магчыма, пры змяненні клімату там стануць з’яўляцца паўднёвыя, нетыповыя віды.


У Беларусі я пабываў практычна на ўсіх вялікіх верхавіках. Мае любімыя — балоты Ельня і Мох. Балота Мох такое ж старажытнае, але менш парушанае. Часткова дзякуючы мясцоваму насельніцтву: яно вельмі згуртаванае, людзі самі тушылі пажары. На ім ёсць вялікія азёры і азяраўкі, цякуць рачулкі, як сцвярджаюць гідрабіёлагі, недзе пад сфагнумам. Шмат цікавых, прыгожых матылькоў, ёсць рэдкія.


Любімы матылёк? Тундравы сацір, за палёт рыўкамі, як у танцы.
У маёй справе падабаецца пастаянная змена абстаноўкі, паездкі. Да таго ж, гэта аптымальны турызм, які сумяшчаецца з працай, летам і вясной такая аддушына… І яшчэ, дзякуючы балотам я пасябраваў з вельмі цікавымі людзьмі!


Моладзі раю больш чытаць, пажадана, па-англійску, і глядзець, што адбываецца ў свеце. Яшчэ для вучонага важна камунікабельнасць. Асабіста ў мяне ёсць стандартны рабочы дзень, адміністрацыйныя справы, плюс студэнты. Але знаходжу вячэрнюю хвіліну на навуковыя даследаванні. У вольны час еду на балота збіраць матэрыял. Люблю фатаграфаваць. Калісь было хобі, звязанае з музыкай. Яшчэ, надараецца, чытаю нешта лёгкае. Раней у дарогу браў паўрукзака кніг…


Падрыхтаваў Леанід МАТЭЛЕНАК.

Фота з сацыяльных сетак.

рейтинг: 
Пакінуць каментар
Мы ў сацыяльных сетках
  • Камэнтуюць
  • Актуальна
  • Чытанае

Рэцыдыў

  • 09 ноябрь 2010, 11:17
  • 96 376
  • 0

Інвестыцыйны форум

  • 23 сентябрь 2011, 10:05
  • 77 128
  • 1

Злавілі рыбку, ды… залатую

  • 28 февраль 2011, 16:16
  • 48 779
  • 0

Пераброддзе 2012. Погляд вучонага

  • 31 август 2012, 15:19
  • 39 344
  • 0

  • 11 февраль 2011, 11:20
  • 38 085
  • 0

Кандыдатамі жадаюць стаць

  • 21 август 2012, 15:30
  • 35 229
  • 0

Вагон "вярнуўся"

  • 11 июнь 2013, 10:04
  • 0
  • 2

Пра тых, хто акты рэгіструе

  • 19 декабрь 2012, 09:24
  • 0
  • 2

Трагічны люты

  • 01 март 2011, 09:00
  • 24 201
  • 2
Курс валют НБРБ
Святы
Праздники БеларусиБлижайшие праздники Беларуси

Православные праздникиБлижайшие православные праздники

Католические праздникиБлижайшие католические праздники

Именины 25 апреля 2019
Василий, Давид, Иван, Сергей, Мария, Марфа

Именины 24 апреля 2019
Ефим, Иван, Николай, Петр, Прохор, Яков

Госці краін
free counters
Партнеры сайта