Ад наркаманіі можна пазбавіцца самастойна. Лёгкія наркотыкі не б’юць па здароўі. Гэтыя міфы на слыху. Пра сур’ёзнасць праблемы ўжывання наркотыкаў падлеткамі і меры прафілактыкі размова з педагогам-псіхолагам раённага сацыяльна-педагагічнага цэнтра (СПЦ) Алай Федарэц.

– Праблема актуальная і патрабуе ўвагі, – падкрэслівае Ала Генадзьеўна. – Памылкова лічыць наркаманію проста шкоднай звычкай. Нарказалежны чалавек не можа ўзяць волю ў кулак і вярнуцца да здаровага ладу жыцця. Наркотыкі выклікаюць паталагічныя змяненні ўсіх органаў і сістэм арганізма. Іх ужыванне становіцца вымушанай неабходнасцю. У адваротным выпадку ўзнікае сіндром адмены, што праяўляецца ў раздражняльнасці, дэпрэсіі, парушэннях сну, фізічным недамаганні.

Ці бываюць «лёгкія» наркотыкі, калі ідзе размова пра наступствы для здароўя?

– Любое без выключэння псіхаактыўнае рэчыва выклікае прывыканне і залежнасць. Ужыванне нібыта «лёгкіх» наркотыкаў вядзе да фізічнага і нервовага знясілення, пагаршэння памяці і канцэнтрацыі ўвагі, хуткай дэградацыі асобы. Акрамя таго, набываюць шырокае распаўсюджванне так званыя «сінтэтыкі», якія фарміруюць псіхічную залежнасць з першай спробы.

З чаго пачынаецца першы крок да нарказалежнасці ў падлеткаў. Якія фактары на гэта ўплываюць?

– Дзеці ўпершыню спрабуюць наркотыкі нават у 11-13 гадоў. Тэндэнцыя да зніжэння ўзросту «першай спробы» насцярожвае. Галоўныя фактары – псіхалагічныя асаблівасці дзіцяці, у тым ліку ўплыў падлеткавага крызісу, і неспрыяльны мікраклімат у сям’і.

Праяўленні падлеткавага комплексу індывідуальныя, але ёсць агульная рыса – крайняя палярнасць у адчуваннях і паводзінах. Так, хваравітая сціпласць мяжуе з развязнасцю, рамантызм з цынізмам і разлікам, настойлівасць змяняецца імпульсіўнасцю, пяшчота – жорсткасцю. На фоне гэтых ваганняў з’яўляецца жаданне вырвацца з-пад апекі дарослых, атрымаць свабоду. Пачынаецца барацьба за самасцвярджэнне. Аб’ектыўна ўключыцца ў дарослае жыццё падлетак не можа, але імкнецца да яго і прэтэндуе на роўныя правы з дарослымі. У тым ліку капіруе іх паводзіны. Адсюль атрыбуты псеўдадаросласці: курэнне цыгарэт, ужыванне алкаголю і наркотыкаў, тусоўкі.

Як было заўважана, на схільнасць дзіцяці да залежных паводзін уплываюць яго псіхалагічныя асаблівасці. Што павялічвае верагоднасць «сяброўства» з псіхаактыўнымі рэчывамі, у тым ліку наркотыкамі?

– Нізкая самаацэнка, няўпэўненасць у сабе, адчуванне ўласнай непатрэбнасці, неразуменне сацыяльных норм і каштоўнасцей, няздольнасць слушна разважаць і рабіць правільны выбар. А таксама слабыя валявыя якасці, негатывізм, унушальнасць, нерашучасць, схільнасць да абвінавачванняў, высокая трывожнасць.

Сярод галоўных фактараў рызыкі – неспрыяльны сямейны мікраклімат. Што могуць зрабіць бацькі, каб засцерагчы дзіця ад наркотыкаў?

– Любоў, давер, разуменне, падтрымка ў сям’і – галоўнае для дзіцяці. Пры знешняй самаўпэўненасці падлеткі вельмі не ўпэўнены ў сабе. Задача бацькоў – дапамагчы пераадолець ім гэты крызісны перыяд. Стымуляваць удзел у розных відах дзейнасці, не прымушаючы перамагаць. Рабіць разам як мага больш спраў. Не перагружаць апекай і кантролем. Ставіцца да дзіцяці з павагай, рабіць заўвагі добразычлівым спакойным тонам, падтрымліваць і быць цярплівымі. Важна развіць у падлетка пазітыўны вобраз «Я», пачуццё самапавагі, здольнасць крытычна мысліць, уменне ставіць сацыяльна значымыя мэты і прымаць адказныя рашэнні.

У складаных сітуацыях неабходна звяртацца да спецыялістаў: педагогаў, псіхолагаў, медыкаў.

Падрыхтавала Кацярына РЫНКЕВІЧ.