С собаками и под прицелом гонят фашисты детей, женщин, стариков; сразу со всех сторон занимается огнем сарай, в котором заперты люди; толпа деток тянет руки за натянутую проволоку, одинокий сельчанин на пепелище сожженной врагом родного дома находит семейный портрет... Кадры документальных фильмов «Лагеря смерти» и «Сожженные деревни» долго стоят перед глазами. Это не просто кино. Это отдаленная во времени реальность.

З сабакамі і пад прыцэлам гоняць фашысты дзяцей, жанчын, старых; адразу з усіх бакоў займаецца агнём хлеў, у якім зачынены людзі; натоўп дзетак цягне рукі за нацягнуты дрот, адзінокі сяльчанін на попелішчы спаленай ворагам роднай хаты знаходзіць сямейны партрэт… Кадры дакументальных фільмаў «Лагеры смерці» і «Спаленыя вёскі» доўга стаяць перад вачыма. Гэта не проста кіно. Гэта аддаленая ў часе рэальнасць.

Генацыд не мае тэрміну даўнасці. Такі лейтматыў кінадылогіі «Лагеры смерці» і «Спаленыя вёскі», агульнанацыянальная прэм’ера якой пачалася 17 красавіка. Адбыўся паказ у тым ліку на вялікім экране Цэнтра культуры і народнай творчасці. 

У аснове дакументальных кінастужак матэрыялы расследавання крымінальнай справы аб генацыдзе беларускага народа ў гады Вялікай Айчыннай вайны, узбуджанай у красавіку 2021 года. Уключаны ў фільмы выступленні экспертаў, архіўныя фота- і відэаматэрыялы.

З экрана гледачу распавядаюць пра злачынствы, учыненыя фашыстамі і іх памагатымі на беларускай зямлі. Згодна з нацысцкім планам «Ост», на тэрыторыі Беларусі планавалася пакінуць толькі 25 % мясцовага насельніцтва, якому вызначылі ролю рабоў. Астатнія 75 % належала знішчыць.

Больш за 580 месцаў прымусовага ўтрымання людзей дзейнічала на тэрыторыі Беларусі падчас Вялікай Айчыннай вайны, нагадвае фільм «Лагеры смерці». Не менш за 546 тысяч чалавек знішчана ў Трасцянцы. Не менш за 22 тысячы замучылі, расстралялі, павешалі, атруцілі газам у канцэнтрацыйным лагеры ля вёскі Колдычава Баранавіцкага раёна. Падчас раскопак адной з магіл было ўстаноўлена, што дзяцей кідалі ў яе яшчэ жывымі. Калі ў лагер прыганялі чарговую партыю зняволеных, для іх застрашвання частку людзей публічна збівалі і расстрэльвалі. Аднойчы так знішчылі 20 жанчын, а іх гадавалых дзяцей вынеслі ў лес, дзе забілі і спалілі.

Адзін са спосабаў масавага знішчэння беларусаў – спальванне вёсак разам з іх жыхарамі. Да пачатку расследавання крымінальнай справы аб генацыдзе беларускага народа лічылася, што ў Беларусі ад рук фашыстаў пацярпелі 9,2 тысячы сёл і вёсак. Лічба вырасла. Устаноўлена больш за 3 тысячы раней не вядомых сельскіх населеных пунктаў, спаленых карнікамі і іх памагатымі.

Больш падрабязна чытайце ў выпуску № 30 раённай газеты.

Кацярына РЫНКЕВІЧ.
Фота з адкрытых крыніц.