Авторизация
 

Не зарасці пракладзенаму следу. Пятро СІНЯЎСКІ з Язна

 Пётр Іванавіч Сіняўскі (10.07.1946-8.02.2008) — пісьменнік, драматург, журналіст. Нарадзіўся ў Полацку ў сям'і партыйнага і гаспадарчага работніка, якога часта "перакідвалі" на новы ўчастак кіруючай дзейнасці. За ім пераязджала сям'я. Такім чынам Сіняўскія трапілі ў Клётаў Двор на Міёршчыне. Тут Пётр пайшоў у першы клас Лявонаўскай школы. 

Прадоўжыў вучобу ў Язненскай СШ, бо бацьку абралі старшынёй калгаса "Язна". Пасля восьмага класа накіраваўся "ў вялікі свет" у пошуках самога сябе. Вучыўся ў Гарадоцкім тэхнікуме механізацыі сельскай гаспадаркі, аднак яго не закончыў. Апынуўся ў Рыжскім вучылішчы сродкаў грамадзянскай авіяцыі і лічыў, што гэты выбар па ім. Толькі і тут не атрымалася: абавязковым скачкам з парашутам перашкодзілі негатыўныя наступствы даўняй дзіцячай хваробы.


Творчыя здольнасці ў Пятра праявіліся яшчэ ў школе, у Рызе яны атрымалі пэўную агранку на літаратурных курсах, якія вёў Мікалай Задорнаў, бацька будучага вядомага артыста Міхаіла Задорнава. У 1966-м нават удзельнічаў у з'ездзе маладых пісьменнікаў Латвіі.
Да гэтага часу Пётр Сіняўскі ажаніўся на сваёй аднакласніцы Саламеі, якая стала медыцынскай сястрой. Маладая сям'я ў 1969 годзе перабралася ў Дзісну, дзе Пётр з поспехам працаваў метадыстам ГДК па драме. Трэба меркаваць, у наступным гэта падштурхнула яго да напісання п'ес. Быў культработнікам у Празароках, загадваў клубам у Зябках.


Нейкі час жыў у Міёрах, тут закончыў школу рабочай моладзі, працаваў будаўніком, слесарам. Як стаў меліяратарам Браслаўскай ПМК-145, пачаў супрацоўнічаць з мясцовай раённай газетай. У 1979-м па запрашэнні рэдактара Артура Карэнькі стаў творчым работнікам "Браслаўскай звязды" і паступіў завочна на факультэт журналістыкі БДУ. Пасля яго заканчэння ў 1985-м перабраўся ў Віцебск, працаваў у газетах "Віцебскі рабочы", "Народнае слова", "Жыццё Прыдзвіння", уступіў у члены Саюзаў журналістаў БССР і СССР.


І былі казкі. Іх друкавалі газеты і рэспубліканскія літаратурныя часопісы, калектыўныя зборнікі "Дзвіна", "Цвіце верас Бацькаўшчыны" і іншыя, яны гучалі па рэспубліканскім радыё. Пісаў сцэнарыі "Калыханкі". Па яго казцы "Зачараваны круг" зняты мультфільм у студыі "Беларусьфільм", а спектакль "Сказ пра Гаўрылу з-пад Полацка" па казцы "Зачараваная гаспадарка" многія гады ішоў на сцэне Віцебскага абласнога тэатра "Лялька". Пасля сустрэчы з Уладзімірам Караткевічам прысвяціў яму сваю "Фількаву грамату".


Невылечная хвароба забрала Пятра Сіняўскага ў росквіце творчых сіл. Адзіная кніга яго казак "Зачараваная гаспадарка" выйшла намаганнямі жонкі і сына толькі ў 2013-м (Мінск, выдавецтва "Мастацкая літаратура") з блаславення рэдактара, а таксама нашай зямлячкі Алены Масла, з яе "слоўкам" пра аўтара. Твор пад такой назвай атрымаў другое жыццё ў Язне, дзе па сцэнарыі дырэктара СДК Ларысы Бервячонак (музыка Вольгі Александроўскай, харэаграфія Ларысы Карпавай) з поспехам прайшоў спектакль, які пазней прынёс перамогу язненскім артыстам у раённым аглядзе. Пастаноўка аднаўляецца ў нашы дні.


Леанід МАТЭЛЕНАК.

Самабраны абрус

Пятро СІНЯЎСКІ
Друкуецца па кнізе "Зачараваная гаспадарка", стар. 54-57.

ыў-быў Мікіта: карыта разбіта, нячэсана воўна і ў двары работы поўна—каса не кляпана, канёк не каваны, мука не пытлявана, вяроўка парвана, ніўка не ўзарана…


Выйшаў Мікіта з хаты, глянуў наўкол — работы не адбавілася. Махнуў рукою: "Зраблю зімою". І толькі да дзвярэй павярнуўся, каб парог пераступіць ды лезці на печ даглядаць сон пра грашовы звон, аж бачыць: тры сарокі селі на ліпіну ў двары. Яны па свеце наляталіся, ад мудрых слоў вяршкоў нахваталіся.


Вось адна сарока і кажа:
— Бедны Мікіта. І тры гады не пройдзе, як не стане ў яго ні хлеба, ні шарсцінкі, ні птушкі, ні скацінкі. А не марозіў бы на печы маладзецкія плечы, каб ведаў, што за трыдзевяць зямель у караля Саса кірмаш будзе. На ім шчасце можна ўхапіць такое…
Другая сарока кажа:
— У яго і конік трывалы. Невялічкі, здаецца, марудны, але ўдалы — перавёз бы Мікіту праз агонь, ваду і медную гару.
Трэцяя кажа:
— Толькі даедзе Мікіта да караля Саса, калі ехаць будзе хутка, але не спяшацца.
Мікіта падумаў: "А чаму б мне, малайцу, і не паехаць на той кірмаш!"


Пабег ён канька запрагаць. Аж бачыць — ідзе капна сена, пад ёй — дзядзька Сева. Тут жа з мяхом надышоў і Пахом. Кажуць яны Мікіту:
— Узяў бы ты, Мікіта, збіў карыта, касу пакляпаў, вяроўку звязаў, коніка падкаваў, муку спытляваў, ніўку ўзараў, воўну счасаў — глядзіш, чалавекам бы і дома стаў!


 — Не, — адказвае Мікіта, — дома, вядома, салома ядома. А вось у Саса каралеўскія піва, хлеб і мяса.
Сказаў так Мікіта, лейцы тузануў, канька пугай сцебануў і паехаў па абрус-самабор.


Ехаў Мікіта, ехаў і раптам у цёмным лесе нібы на сонца ўз'ехаў. Разгубіўся. Лейцы тузае, каню пашчэнкі цуглямі рве, а ўсё без толку. Куды не паткнецца, як не павернецца—кругом агонь гарыць, ламачча трашчыць, полымя аж да неба шугае, каго б спаліць шукае.
Выпусціў тут Мікіта лейцы з рук, пугу кінуў. Сам у вазку прытаіўся і не дыхае.


А канёк (і адкуль спрыт браўся!) як адчуў волю, хоць і ў хамуце — цераз пень-калоду, праз полымя — у ваду… Дзе агонь аб'едзе, дзе аб-скача… Вось табе і кляча! Вывез Мікіту туды, дзе жыць можна.


Выпраміўся тут Мікіта, лейцы ў рукі і гогалем сядзіць у вазку. Пугай махае, канька паганяе-пакрыквае:
—Но, воўчае мяса, стралой імчы ў каралеўства Саса!


Ідзе канёк, а за ім вазок, калі збоку глянуць — спорна коціцца. Раптам бачыць Мікіта: навокал вада знізу зялёная, зверху рудая—якраз такая, як у тым балоце, што чалавеку заўсёды радуецца.
Спужаўся Мікіта і лейцы з рук выпусціў.


Канёк жа яго, хоць і ў хамуце, ды волю адчуўшы, дзе ўплаў, дзе брод натрапіць, праз хмыз на купу, з цяжкасцю, але вазок коціць і коціць. Так і вырваў яго з балота. У вазку — Мікіта. І ў руцэ яго ўсё тая пуга, што дротам перавіта. Распраміўся ён — дзяцюк мажны, сядзіць важна і канька паганяе:


— Го-о-о, ледзь паўзеш, спіш ці чалавека вязеш?! Калі не знайду самабранку — скручу ў абаранку!
Раптам бачыць: перад ім гара медная. Гладкая, нібы люстэрка, і крутая.


У канька хамут з шыяй зросся. Хоць і не каваны, а цягне ўгару вазок. Мікіта сцішыўся, прытаіўся, рукамі ў дошкі ўчапіўся, аж пазногці ў пальцы ўехалі. І думаць баіцца: "Ведаў бы конь аб сваёй сіле — разок крутануўся, і быць мне ў магіле".
А канёк вывез Мікіту ў роўнае поле. Удалечыні горад караля Саса паказаўся. Па дарозе ж з усяго свету туды малайцы на хутканогіх конях імчаць, Мікіту абганяюць, пылам вочы яму засцілаюць.


А тут адкуль ні вазьміся тры сарокі ляцяць побач з вазком і сакочуць:
— Каб Мікіта паспяшаўся, на кірмашы яму б добры куш дастаўся.
— А-а, з такой клячай быць яму ўвесь век з нястачай.
— Каб падагнаць сумеў — якраз бы паспеў!
Сказалі так сарокі і паляцелі далей з толку збіваць лю-дзей.
Усхапіўся тут Мікіта, сячэ канька пугай так, аж рубцы крывавыя на спіне яго ўздуліся.
Трывае канёк, цягне вазок.


Тады Мікіта на зямлю саскочыў, важкі кол ухапіў…
Першы раз ударыў — здрыгануўся канёк.
Другі раз ударыў — аж прысеў канёк.
Трэці раз ударыў — на дыбы ўзняўся канёк. Віхрам крутануўся, парваў гужы, супоню, азадкам вазок у трэскі разнёс. Сам жа ў лес да ваўкоў збег.


І як толькі Мікіта жыў застаўся?!
Сабраў ён усё, што ад вазка засталося, хамут парваны сабе на шыю надзеў і павярнуў да сваёй вёскі. Назад, хоць і горка, але ісці лёгка. І дзе толькі агонь, вада ды медная гара падзеліся — як скрозь зямлю праваліліся!
Калі ж Мікіта да дома падыходзіў, Пахом штосьці кляпаў абухом, дзядзька Сева ячмень сеяў. І здзівіўся толькі дзед Мітроша — што гэта ў Мікіты за незвычайная ноша?!


Ну, а тут сарокі прыляцелі, на ліпіну селі. Вось адна сарока і кажа:
— Дзіўны чалавек Мікіта. Сядзеў бы дома — дома, усім вядома, салома ядома.


— Вось-вось. А так прыцягнуўся з-пад каралеўства Саса, не бачыўшы год ні хлеба, ні мяса, — сказала другая.
Трыццаць тры гады Мікіта пражыў, а розуму не нажыў. Быццам не ведае, што не бывае на свеце, каб віламі не махаць, на пуп не падымаць, а толькі есці каравай, спаць, гуляць, пальцам ківаць ды на дзевак паглядаць.


Пужнуў Мікіта сарок каменем, сам жа ў двор пайшоў, збіў карыта, касу пакляпаў, вяроўку звязаў, муку спытляваў, воўну счасаў… "Бач ты, Мікіта і дома чалавекам стаў!"— везучы сена, здзівіўся дзядзька Сева. Пахваліў яго і дзед Мітроша: "Мікіта цяперака ў нас харошы!" Пажадаў Мікіту Пахом: "У хату шчасце нясі мяхом". А як там праходзіў Якаў — той ад радасці ледзь не плакаў. І ўсе яны ведалі, што прыйдзе Мікіта ўвечары дамоў, засцеле на стол абрус, паставіць на яго соль, хлеб, а там і яшчэ штосьці зной-дзецца. Потым сядзе за яго Мікіта і падумае: "А што, чым мой абрус не самабор?!"

рейтинг: 
Пакінуць каментар
иконка
Каментаваць артыкулы на нашым сайце магчыма толькі ў плыні 360 дзён з дня публікацыі.
Мы ў сацыяльных сетках
  • Камэнтуюць
  • Актуальна
  • Чытанае

Рэцыдыў

  • 09 ноябрь 2010, 11:17
  • 98 625
  • 0

Злавілі рыбку, ды… залатую

  • 28 февраль 2011, 16:16
  • 94 909
  • 0

Інвестыцыйны форум

  • 23 сентябрь 2011, 10:05
  • 90 671
  • 1

  • 11 февраль 2011, 11:20
  • 43 642
  • 0

Пераброддзе 2012. Погляд вучонага

  • 31 август 2012, 15:19
  • 42 721
  • 0

Кандыдатамі жадаюць стаць

  • 21 август 2012, 15:30
  • 36 764
  • 0

Вагон "вярнуўся"

  • 11 июнь 2013, 10:04
  • 0
  • 2

Пра тых, хто акты рэгіструе

  • 19 декабрь 2012, 09:24
  • 0
  • 2

Трагічны люты

  • 01 март 2011, 09:00
  • 25 922
  • 2
Курс валют у Міёрах
Святы
Праздники БеларусиБлижайшие праздники Беларуси

Православные праздникиБлижайшие православные праздники

Католические праздникиБлижайшие католические праздники

Именины 5 декабря 2020
Алексей, Архип, Борис, Василий, Владимир, Герасим, Иван, Илья, Максим, Марк, Михаил, Павел, Петр, Фаддей, Федор, Прасковья, Афанасий, Яков

Именины 4 декабря 2020


Госці краін

free counters
Партнеры сайта