Авторизация
 

У Міёрах новая выстава. У экспазіцыі — рэчы жаўнераў, што змагаліся пад сонцам Італіі.

 18 мая — Міжнародны дзень музеяў

Італьянскім Сталінградам тое месца завуць,
Дзе цяпер крыжы белыя ўздоўж гары.
Памяць Монтэ-Касіна макі там берагуць,
Дзе ляжаць нашы прадзеды-змагары…

Заўтра ў Міёрскім гісторыка-этнаграфічным музеі адкрыецца выстава “Па шляхах арміі Андэрса”. 18 мая – знакавая дата ў гісторыі Другой сусветнай вайны. 75 гадоў таму пад кіраўніцтвам генерала Уладзіслава Андэрса ІІ Польскім корпусам, у складзе якога ваявалі і нашы землякі, дзяды і прадзеды, у Італіі ў барацьбе супраць фашысцкіх захопнікаў быў ўзяты рубеж Сан Анджэла. Вызваленчыя войскі канчаткова занялі манастыр-крэпасць пад горадам Монтэ-Касіна і вывешалі там польскі сцяг. Аднак у жорсткіх баях не абышлося без ахвяр.


За некалькі дзён да адкрыцця выставы нашы карэспандэнты завіталі ў музей для знаёмства з экспазіцыяй. Супрацоўнік установы Аляксандр Рынкевіч правёў экскурсію.

 Гістарычная даведка
Пасля падпісання Рыжскага мірнага дагавора ў 1921 годзе тэрыторыя Міёршчыны знаходзілася ў складзе Рэчы Паспалітай. На пачатак Другой сусветнай вайны ў складзе Войска Польскага служыла каля 70 тысяч беларусаў. Падчас вераснёўскай кампаніі 1939-га года яны гераічна змагаліся з гітлераўцамі. У выніку паходу савецкіх войск у Заходнюю Беларусь 17 верасня 1939 года вялікая колькасць салдат і афіцэраў польскага войска апынулася ў палоне. Пасля нападу Германіі на СССР быў заключаны савецка-польскі дагавор, у адпаведнасці з якім для ўсіх польскіх грамадзян, якія знаходзіліся ў лагерах, абвясцілі амністыю. У Савецкім Саюзе пачалося стварэнне польскай арміі пад камандаваннем генерала Уладзіслава Андэрса. Па падліках беларускага гісторыка Ігара Мельнікава, у ёй налічвалася 113 тысяч салдат, сярод іх каля 20 тысяч беларусаў. Ваявалі ў тых радах ураджэнцы нашага краю: С. Матэленак, Ф. Лагун, А. Шокель, Я. Мацюк, П. Грэцкі, І. Лутохін, С. Ерамееў і іншыя.

 У экспазіцыі
Экспанаты быццам размясціліся ў пакоі звычайнай вясковай хаткі. На стале – кнігі пра герояў, на сценах – групавыя і партрэтныя здымкі, на этажэрцы – кубкі і падшкляннікі…
Выдаюць выставу стэлажы, на якіх біяграфіі легендарных салдат, узнагароды, арыгіналы і копіі дакументаў на польскай мове, што пацвярджаюць службу ў ІІ Польскім корпусе, удзел у баях пад Монтэ-Касіна, ваенныя білеты савецкага часу і пасляваенныя афіцыйныя адозвы па-руску, лісты…
Акрамя інфармацыі пра салдат з Міёршчыны, выстаўлены дакументы і рэчы жаўнераў арміі Андэрса, што паходзілі з іншых мясцін нашай краіны.


 Іх рэчы памятаюць многае
Нялёгкі лёс напаткаў нашых землякоў-салдат. Адны склалі жыццё пад Монтэ-Касіна, іншыя вярнуліся пераможцамі, але па выкліках савецкага часу былі накіраваны ў лагеры, іх высылалі цэлымі сем’ямі. У экспазіцыях прадстаўлены рэчы наступных жаўнераў.


Сямён Макаравіч Ерамееў. Нарадзіўся 8 студзеня 1911 года ў Мілейках. Ваяваў у арміі Андэрса ў Італіі, горад Афагола. Адзначаны крыжом Монтэ-Касіна, бронзавым крыжом за заслугі з мячамі, памятным знакам ІІ Польскага корпусу, братанскімі зоркамі 1939 – 1945 гг., зоркай Італіі, знакам 5-й крэсавай дэвізіі. Памёр 5 красавіка 1991 года. Пахаваны на малой радзіме ў Мілейках.


Сцяпан Антонавіч Матэленак. Нарадзіўся ў 1901 годзе ў Папоўшчыне. Напярэдадні Другой сусветнай мабілізаваны ў Войска Польскае. У час Вераснёўскай кампаніі трапіў у савецкі палон. Пасля “амністыі” восенню 1941-га залічаны ў склад 5-ай Віленскай пяхотнай дэвізіі арміі Андэрса. Удзельнічаў у бітве пад Монтэ-Касіна. За мужнасць узнагароджаны Італьянскай зоркай і польскім Крыжом мужных. У ліпені 1944-га ў баі пад Анконай загінуў. Пахаваны на могілках італьянскага горада Ларэта.


Ісай Акімавіч Лутохін. Нарадзіўся ў вёсцы Пукі Дзісенскага павета ў 1914 годзе. У 1936-ым прызваны на службу ў польскае войска. У Другую сусветную трапіў у савецкі палон. Увосень 1941-га яго разам з іншымі зняволенымі накіравалі ў распараджэнне арміі Андэрса. У складзе 5-й крэсавай дэвізіі прайшоў усю Італьянскую кампанію, у тым ліку бітву пад Монтэ-Касіна.


 Уладзімір Іванавіч Міклушонак. Нарадзіўся ў 1904 годзе ў Стэфанове. У жніўні 1939-га мабілізаваны ў польскае войска. У пачатку Другой сусветнай, калі вяртаўся з арміі дадому, быў затрыманы супрацоўнікамі НКУС і вывезены ў лагер пад Ноўгарад. Пасля пэўных гістарычных падзей трапіў у армію Андэрса. Удзельнічаў у баях у Лівійскай пустыні, вызваляў Італію. Узнагароджаны медалямі “За баявыя дзеянні ў Афрыцы”, “За ўзяцце Монтэ-Касіна”, у 1989 польскі консул уручыў яму ў Глыбокім медаль у гонар 50-годдзя абарончай вайны.


Францішак Лагун. Нарадзіўся ў 1912 годзе ў Белеўцах. Ваяваў у Італіі. Быў высланы пасля вайны ў лагер. Вярнуўся на радзіму. На жаль, больш дакладных звестак пра яго не захавалася.


Павел Дзмітрыевіч Грэцкі. Нарадзіўся ў 1910 годзе ў Якубаўшчыне. Удзельнічаў у баях пад Монтэ-Касіна. Паводле Варшаўскага гістарычнага архіву ўзнагароджаны Крыжом Монтэ-Касіна і некаторымі іншымі (заўвага аўт. – запіс неразборлівы). Загінуў у баях. Пахаваны на могілках у Ларэта ў Італіі.


 Са спісам прозвішчаў салдат арміі Андэрса, ураджэнцамі Беларускага Паа- зер’я, што ўстаноўлены да гэтага часу, можна азнаёміцца ў асобнай папцы (у музеі).


У заключэнне
У Мінску выстава, прысвечаная салдатам арміі Андэрса, праходзіла тры гады таму. Удзельнічалі ў ёй нашчадкі былых жаўнераў міярчанін Аляксандр Рынкевіч, віцябчанін Павел Лутохін і мінчанін Арцём Сухойда. Справаздачныя матэрыялы той памятнай сустрэчы таксама можна ўбачыць на стэндах.


Чарговай пляцоўкай для экспазіцыі “па шляхах арміі Андэрса” стаў наш райцэнтр. Выстава дзейнічае да 1 чэрвеня. 

P.S.
Дошка памяці салдатам арміі Андэрса выраблена мясцовым скульптарам Аляксандрам Чарняўскім. Пакуль дакументы на атрыманне дазволу на яе ўстаноўку знаходзяцца на разглядзе ў Міністэрстве культуры.

Фота Казіміра БЛАЖЭВІЧА.

Вольга ВІШНЕЎСКАЯ.

Чырвоныя макі пад Монтэ-Касіна

Алена БАСІКІРСКАЯ

Каб пракласці шлях да Рыма,
Польскі мужны афіцэр
Выбраў штурм Монтэ-Касіна
Ды ажыццявіў намер.
“Італьянскім Сталінградам”
Мы завём той горны ўздым,
Дзе паляк пачаў блакаду,
Беларус таксама з ім.
Так, Касінскае ўзвышша
Мела незайздросны лёс.
Вышыня пакутнай нішай
Паслужыла для нябёс.
Грозныя авіябомбы
Разграмілі манастыр.
Шлях да Рыма, да свабоды
Пралягаў праз гэты вір.
Бітва пад Монтэ-Касіна
Стала буйнай у вайне.
Немец штабялямі гінуў,
А паляк ішоў смялей.
Наша Армія Краёва
Пад эгідай англічан
Пратрымала сваё слова,
Разбурыла чужы план
І скарыла эверэсты
Шматмятровай вышыні,
Заняла той “прывід” – месца,
Не здалася і ў агні.
А чырвоны мак на полі
І квітнеў, і буйна рос.
Рукапашны бой ад болю
Працінаў зямлю да слёз.
Ды чырвоны водбліск макаў
Разгараўся ад крыві
І прасіў: “Далоў атакі!
Прагнем міру на зямлі!”

рейтинг: 
Пакінуць каментар
Мы ў сацыяльных сетках
  • Камэнтуюць
  • Актуальна
  • Чытанае

Рэцыдыў

  • 09 ноябрь 2010, 11:17
  • 96 624
  • 0

Інвестыцыйны форум

  • 23 сентябрь 2011, 10:05
  • 78 088
  • 1

Злавілі рыбку, ды… залатую

  • 28 февраль 2011, 16:16
  • 50 880
  • 0

Пераброддзе 2012. Погляд вучонага

  • 31 август 2012, 15:19
  • 39 925
  • 0

  • 11 февраль 2011, 11:20
  • 38 668
  • 0

Кандыдатамі жадаюць стаць

  • 21 август 2012, 15:30
  • 35 463
  • 0

Вагон "вярнуўся"

  • 11 июнь 2013, 10:04
  • 0
  • 2

Пра тых, хто акты рэгіструе

  • 19 декабрь 2012, 09:24
  • 0
  • 2

Трагічны люты

  • 01 март 2011, 09:00
  • 24 422
  • 2
Курс валют НБРБ
Святы
Праздники БеларусиБлижайшие праздники Беларуси

Православные праздникиБлижайшие православные праздники

Католические праздникиБлижайшие католические праздники

Именины 25 мая 2019
Герман, Денис, Иван, Петр, Федор, Евдокия, Семен, Филипп

Именины 24 мая 2019
Александр, Иосиф, Кирилл, Константин, Михаил, Ростислав

Госці краін
free counters
Партнеры сайта